रुग्णालयातून डिस्चार्ज मिळणे हा एक मोठा दिलासा असतो, पण बेडरीडन रुग्णांसाठी ही घरगुती काळजीच्या एका नवीन टप्प्याची सुरुवात असते. मुंबईसारख्या शहरात, जिथे हवेत दमटपणा जास्त आहे, जागेची कमतरता आहे आणि प्रदूषणाचे प्रमाण जास्त आहे, तिथे रुग्णालयातून घरी आल्यावर इन्फेक्शनचा धोका वाढतो.
घरी संसर्ग प्रतिबंध
घरी संसर्ग प्रतिबंध करणे हा एक सांघिक प्रयत्न आहे. यासाठी शिस्तबद्ध दिनचर्या, स्वच्छतेचे नियम पाळणे आणि समस्यांची सुरुवातीची लक्षणे ओळखणे आवश्यक आहे. या १० सोप्या टिप्सचा वापर करून कुटुंब पुन्हा रुग्णालयात भरती होण्याची शक्यता कमी करू शकतात आणि बेडरीडन रुग्णांची काळजी अधिक चांगल्या प्रकारे घेऊ शकतात.
१. हातांची स्वच्छता काटेकोरपणे पाळा
हात हे जीवाणू आणि विषाणूंचे सर्वात मोठे वाहक असतात. कुटुंबातील प्रत्येक सदस्याने किंवा काळजीवाहू व्यक्तीने रुग्णाला स्पर्श करण्यापूर्वी आणि स्पर्श केल्यानंतर साबणाने हात धुवावेत किंवा सॅनिटायझरचा वापर करावा.
- महत्त्वाची टीप: डायपर बदलताना, जखमेची मलमपट्टी करताना किंवा कोणत्याही वैद्यकीय उपकरणाला स्पर्श करताना डिस्पोजेबल हातमोजे वापरावेत.
२. रुग्णाला नेहमी स्वच्छ आणि कोरडे ठेवा
मुंबईमधील दमट हवामानामुळे जीवाणू आणि बुरशी लवकर वाढू शकते. स्पंज बाथ (ओल्या कपड्याने पुसणे) झाल्यानंतर रुग्णाची त्वचा पूर्णपणे कोरडी झाली आहे याची खात्री करा. मानेचा भाग, पाठ, बगल आणि कंबर यांसारख्या जास्त घाम येणाऱ्या जागांकडे विशेष लक्ष द्या. या भागांची दिवसातून दोनदा स्वच्छता करणे आणि ते कोरडे ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे.
३. बेडसोर्स (अंथरुणामुळे होणाऱ्या जखमा) टाळा
बेडसोर्स केवळ वेदनादायक नसतात, तर ते संसर्गाचे मुख्य कारण बनू शकतात.
- रुग्णाची स्थिती किंवा कूस दर २ तासांनी बदला.
- हवेचा दाब कमी-जास्त करणारे गादी (एअर किंवा रिपल मॅट्रेस) वापरा.
- टाचा, कंबर आणि कोपर यांसारख्या हाडांच्या भागांची रोज तपासणी करा की तिथे त्वचा लाल झाली आहे का.
४. सुरक्षित डायपर आणि प्रसाधनाची निगा
स्वच्छतेचा अभाव हा लघवीच्या संसर्गाचे मुख्य कारण ठरतो. दर ३-४ तासांनी डायपर तपासा आणि तो ओला किंवा घाण झाल्यास लगेच बदला. जननेंद्रियांचा भाग नेहमी समोरून मागच्या बाजूला हळुवारपणे स्वच्छ करा आणि त्वचेच्या संरक्षणासाठी क्रीमचा वापर करा.
५. कॅथेटर आणि ट्युबची स्वच्छता राखा
जर रुग्णाला नळी (कॅथेटर) किंवा अन्नाची नळी लागलेली असेल, तर ती खूप काळजीपूर्वक हाताळावी लागते.
- लघवीची पिशवी कधीही जमिनीवर ठेवू नका किंवा रुग्णाच्या मूत्राशयाच्या पातळीपेक्षा वर ठेवू नका.
- नळी लावलेली जागा रोज स्वच्छ करा.
- नळ्या विनाकारण वेगळ्या करू नका, कारण यामुळे जीवाणू थेट शरीरात प्रवेश करू शकतात.
६. खोलीत हवा खेळती ठेवा
खोलीतील बंद हवेमुळे संसर्गाचा धोका वाढू शकतो. मुंबईतील हवेची गुणवत्ता पाहता, हवा स्वच्छ असताना खिडक्या उघड्या ठेवा जेणेकरून ताजी हवा खेळती राहील. दमटपणा घालवण्यासाठी एक्झॉस्ट फॅनचा वापर करा आणि रुग्णाच्या खोलीत जास्त गर्दी टाळा.
७. वारंवार स्पर्श होणाऱ्या जागांचे निर्जंतुकीकरण करा
जंतू कोणत्याही पृष्ठभागावर अनेक दिवस जिवंत राहू शकतात. बेडचे रेलिंग, बाजूचे टेबल, लाईटची बटणे आणि मोबाईल फोन हे रुग्णालयात वापरले जाणारे जंतुनाशक वापरून नियमित साफ करा. रुग्णाचे टॉवेल आणि भांडी वेगळी ठेवा आणि ती कुटुंबातील इतरांनी वापरू नका.
८. जखमा आणि मलमपट्टीची योग्य काळजी घ्या
उघड्या जखमा संसर्गासाठी अत्यंत संवेदनशील असतात. मलमपट्टीसाठी नेहमी निर्जंतुक साहित्याचा वापर करा आणि जुनी पट्टी पुन्हा वापरू नका. मलमपट्टी करताना नेहमी हातमोजे घाला आणि जखमेतून पू येणे, दुर्गंधी येणे किंवा जास्त लाल होणे यांसारख्या बदलांकडे लक्ष द्या.
९. पालतू प्राण्यांना रुग्णापासून लांब ठेवा
पालतू प्राणी कुटुंबाचा भाग असले तरी, त्यांच्यामुळे असे संसर्ग पसरू शकतात जे कमकुवत प्रतिकारशक्ती असलेल्या रुग्णांसाठी धोकादायक ठरू शकतात. रुग्णाच्या बेडवर किंवा त्यांच्या जवळ प्राण्यांना जाऊ देऊ नका.
१०. संसर्गाची सुरुवातीची लक्षणे ओळखा
कोणतीही छोटी समस्या गंभीर होण्यापूर्वी ती ओळखणे महत्त्वाचे आहे. खालील लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांशी संपर्क साधा:
- हलका ताप किंवा थंडी वाजणे.
- अचानक गोंधळल्यासारखी स्थिती होणे किंवा जास्त अशक्तपणा येणे.
- जखमेच्या किंवा नळीच्या जागेवर सूज येणे, पू येणे किंवा लाल होणे.
निष्कर्ष
मुंबई आणि नवी मुंबईमध्ये डिस्चार्ज नंतरची सुरक्षित काळजी घेण्यासाठी सतत सतर्क राहणे गरजेचे आहे. योग्य पोषण देऊन रुग्णाची प्रतिकारशक्ती वाढवणे आणि स्वच्छ वातावरण राखणे यामुळे रुग्ण लवकर बरा होऊ शकतो. जर घरी ही काळजी घेणे कठीण जात असेल, तर व्यावसायिक होम नर्सिंगची मदत घेणे केव्हाही चांगले, जे या सर्व नियमांचे पालन प्रभावीपणे करू शकतात.